Jàn zongder Vriês XVIII

't Weer mieddàg èn den 'oênger dèè Jàn oitzeeng nor nen 'ààrbààreg. Aindelàk vongd 'em er iêne nor z'ne zien ien iên vàn de stroate, die oep 't màrtplain oitleepe.

"Iek stèl vuir," spràk 'em, " 'eer ongzen ààngker oit te wààrepe. Voleges dà k oep 't oit'àngbord zeeng, ies er 'eer èèten èn driengke nor kuis te kraige. Oek dèngk ek wèl, dàt de wèêrd, miets 'em te betoale, ongs slopkoamers zal bezërege. Doukus, ies ongs bërs nog gespèkt?"
"Joawèl, Jàn. Me beziette nog e poar goudstukken èn nog ne volle grèèp zilvere gèld."
"Vëroit dàn mor!"

Ze troade de roime gelàgkoamer biennen èn noame plëts bà iên vàn de groête, aiken'oute toafels. Jàn èn Wànnà zoaten oep de bààngk tèège de meur, Doukus èn Alweenà oep stoolen on d ouverzaide. Schol 'ad z'n aige ongder toafel nèèrgezèt èn lèè zene zwoare kop oep de schoêt vàn 't màske oem duir 'uir gestriêld te wëre.

"Wà màg iek oe vuirzètte, vrèmdelienge?" vroog de wèêrd.
"W 'èmmen allemol groêten 'oênger," verkloarde Jàn. "Brèngd ongs dus èèten èn driengke voer zès.
"Voer zès? Ge zè mor mè' veere!"
"Mies, vreengd! De vèfde ziet ongder de toafel èn kàn èète voer twiê!"
"Leeven 'èèmel!" reep de wèêrd, toeng dàt 'em Schol ien d oêg krèèg, dàd ies gienen 'ongd, mor wèl e kalef!"
"Zërgt dus mor, 'em goo te bedeenen, àànders èt 'em de schoutel èn al mèè oep," làchte Jàn.
" 'à Zal z'n poart 'èmme," spràk de wèêrd. "Alliênlek zou ek wèl wille wèète wee vàn olle voer 'em betolt."
"Begrèèpen, 'ospès," zèè Doukus. "Ge zè ne vërziechtege kèêrel!"
"Dà zèn ek wèl verpliecht te zain! Sèèdert dàt de stàd vol kraigsvolek ies, 'èmme z 'eer almàchteg vuil g'èèten èn gedroengken, èn gebrouke derbai, mor waineg betold! Àz dà lèèventsje nog en wèèk oep dezèlefde voot voêrtdeurt, zal ek verpliecht zèn m'nen 'ààrbààreg te sloite!"
"Voer ongs 'oofde giene vriês t 'èmme, 'ospès. Wai zèn gewoên te betoale, oep vuir'àànd te betoale! Nèmt er oit, wà dà ge dèngkt, dà wà oe schuldeg zèn, voer 'etgèèn dà g ongs go vuirzètte!"

Bà dee wourde oupende 'em z'n bërs.
De wèêrd mokte en kërte berèèkenieng oit 'et 'oêfd, nàm dernoa ènege gèldstukken oit de bërs, dààngkte èn spoeide z'n aige nor de kuike.

Wainegen taid noadieng stoeng de toafel gedèkt. Mooder Wànnà èn Alweenà, oangespourd duir de goeien èètlust vàn Jàn èn Doukus, leete 'un aige de spaize goo smoake. Zoe 'iêrlek 'odde de twiê vraawe sèèdert làngen taid nie g'èèten. Schol, diê ienderdoad en dobbel pouse gekrèègen 'àd, wèêrde z'n aige zoe dàpper mè' klaawen èn tàànde, dàt 'em lààngk vuir d àànder gedoan 'od.

Mieddelerwail woare der miêrdere gàste biennegekoume, worongder en teengtal kraigsleede, die 'un aige vàn d àànder ongderschaidde duir 't rumoor, dà ze mokte. On 'un kliêdai te zeeng, woaren 'et gien gewoên saldoate, mor wèl èèdelleeden èn offeseere.
Iêne vàn 'un 'od 'et gezèlschàp ien d oêg gekrèègen èn reep vroolàk:

"Bà Soatànz 'oures! Iek zou bà die loidsjes wèl willen on toafel ziette! Àz ek zeeng èète, kraig ek 'oênger!"
"Hei, Mèrville," làchte z'n kàmeroade, "wee belèt 'et oe?"
"Dàd ies woar oek," miênde Mèrville. "Èn dàn, 'et zal voer die dërepers en iêr zèn mè' nen offeseer vàn ongzen duirluchtegen 'àrtog on toafel te ziette!"

'à Stoeng oep èn gieng z'n aige on den ààndere kàànt vàn Alweenà zètte. Die schouf iênegsziens bevriêsd 'uire stool oepzai.
Den offeseer, diet zeengde, schout ien ne raawe làch èn reep:

"Alle deuvels! Zoude nie zègge, leef kiengd, dà k oe schriek ienboozem! Kom, gèft mà oên bèèker! Iek wil oep oe gezongd'àd driengke!"
"Men'iêr," spràk Jàn oep kalemen toên, "al wàd 'eer oep toafel stoa, ies duir ongs betold!"
"Dès te bèèter, knoap! Mor iek 'èm oe oem die ienliechtieng nie gevroagd."
"Èn wai, men'iêr, 'èmme oe nie oitgenoêdegd oem 'et beer te koume driengke, dàt duir ongs betold weer."
Den offeseer kèèk de sprèèker en poês oit de 'oêgten oan.
"Ge sprèkt wèl stout, knoap," zèè 'em oep raawen, onbeschomden toên, "èn iek verzeuk oe oê mongd te 'aawe. Iek wil driengken oep de schoên oêge vàn dèès leef màske èn, bà alle Sàànte, zai zal mai beschaid doeng!"

'à Strèkte zenen ààrem al oit oem Alweenà te oemvàtte.
Mor plotselieng trok 'em z'n 'àànd trug. Tussen 'em èn Alweenà 'àd Schol z'n aige oepgeriecht. Den 'ongd kèèk den offeseer zoê draigend oan, dàt diên onwillekuireg trug schouf. D àànder 'iêre, dee dà gezeeng 'odde, schoaterden 'et oit vàn plezeer. Duir dà làchen ien z'n aigeleefde gekwètst, sproeng Mèrville rècht èn reep mè' verbolegen stèm:

"Vàn wee iez dà lilek biêst?"
"Men'iêr, ge schaint nie vuil vàn 'ongde te kènne," verkloarde Jàn, "àànders zoude vàst nie bewèêre, dà Schol e liêlàk biêst ies."
"Dus, diên 'ongd ies vàn aa?"
"Joa."
"Roept 'em dàn bà aa, of..."
"Iek zal mè' 'em vàn plëts verwiessele," ààntwourdde Jàn, vàn àchter de toafel koumend. "Alweenà, zèt oe nèffen oe mooder, èn gai, brààve Schol, blèft bà oe miêsterès!"

't Màske ge'oêrzomde, grèèp Schol bà z'nen 'alsbàànd èn zètten 'uir aige nèffe Wànnà, terwail dà' Jàn doêdbedoard 'uir plëts iennàm.
"Zee zoê, men'iêr," vervolegde 'em 'iêl kalem, "naa kunne me bèèter klàppe."
"Hèè, Mèrville," làchte z'n màkkers, "'t wild ies boite schot! Diê knoap ies oe te sliem gewèst! 'a'a'a!"

Zjust gelàk 'et pèêrd staigert, wànniêr 'et 't spour vàn de roiter vult, zoê oêk vloug de kraigsmàn oep bà 'et spotgelàch vàn z'n gezèlle. Woodend sloog 'em mè' z'n vëst oep toafel èn bulderde:

"Bà Soatànz 'oures! ies 't oit loemp'àd, knoap, dà g 'eer komt ziette; of ies 't..."
Jàn kèèk den offeseer oan mè' den aigenoardege gliemlàch, diê we al kènnen, èn ààntwourdde:
"Oit loemp'àd ies 't nie, 'iêr. Iek dèè 'et mè' 't ienziecht, oe te belètte der iên te begoan."
"Dàd ies roak, Mèrville!" reepen d offeseere, dee de zoak 'iêl vermoakelàk vongde.
"Onèèdele knoap!" schriêde diê, z'n 'àànd on z'nen dolek sloagend.

"Naa vergiest oe voer den twiede kiêr! Derzjust miênde gà 'et rècht t 'èmme main verloufde te muigen oanroaken, èn naa noemde mà ‘onèèdele knoap’. Giestere wàs ek dà nog, mor sèèdert dèèze morgend zèn iek 'et nie miêr."
"Zoê," sieste Mèrville, "èn wà zèdde dàn wèl sèèdert dèèze morgen?"
"Dèèze morgend 'èèt den 'àrtog mà riedder gemokt."
" 'à'à'à'! riedder gemokt! Mè' de slàg ien de nèk of mè' de loars ongder de lèngde?..."

Bà 't 'oêre vàn dee belèèdegende wourde begonne Jàn z'n oêge te fliekkere. 'à Bedwoeng z'n aige pertàng èn ààntwourdde bedoard:
"Iek wèèt nie, 'iêr, 'oo ze aa riedder gemokt 'èmme. Bà mai gebuirde 'et mè' den dèègenslàg ien den nèk!"
Plotselieng vàn toên veràànderend, vervolegde 'em:
"Èn naa men'iêr, verzeuk iek oe ongs gerust te loate, wànt ge begient mà vriêselàk te vervèèle!"
"Wà!"
"Èn wee mai vervèlt, smait ek boite!"

"Vervloekte loat!" schriêde de kraigsmàn. Woodend rukten 'em z'nen dolek oit de schèède èn grèèp mè' d àànder 'àànd ongzen 'èld nor de kèêl. Z'n moêrddoadeg oepzèt weer duir de vlug'àd vàn Jàn veraideld. 'et Volegenden oêgembliek stoenge de twiê mànne tèègenouver mekàànder, de baide ààreme vàn Mèrville bedwoenge duir d aizere vëste vàn z'nen tèègestàànder.

Oanval èn verdèèdegieng woare zoê ràp gebuird, dà ze mor iên èngkel 'ààndelieng schèène te vërme. De vraawe woare doêdsbliêk oepgerèèze. Doukus 'od nog taideg Schol bà z'nen 'alsbàànd kunne graipen èn 'od naa de grutste mooite oem 'et deer te belètte oep Jàn z'nen oanvaller too te sprienge. D offeseere woaren iensgelàks oepgerèèze.

"Men'iêre," spràk Jàn, "golle woard allemol getoige, dàt diê màn mà belèèdegd èn oangevallen 'èè! G 'èt g'oêrd, dà k 'em verwiettegd 'èm, dà k 'em zou boite smaite! Golle go nà oek getoige zèn vàn de mànèèr, woroep dà k me wourd 'aa!"
"Jàn! Jàn, doêd 'em nie," smiêkte Alweenà mè' gevaawen 'àànde.
"Zè gerust, liefste! Iek wil 'em èngkel e lèske gèève," làchte Jàn.

Dàt dee wourde d offeseere verboasde, be'ooft gien betoêg. Den 'iêr vàn Mèrville stoeng bà z'n vreengde bekènd às ne stààreken, onversoagde vuirvèchter. 'un Verboazieng stèèg ten top, toeng dà ze zoage, 'oo dà Jàn 'em nèèr drukte, dernoa bà z'n lèêre gërdel grèèp, den èèdelmàn bouve z'ne kop stàk, nor de duir leep èn 'em oep stroat weerep.

Toeng dàt 'em z'n aige oemdroide, stoenge d èèdelleeden oep één lain, den dèègen ien 'un 'àànd.
"Men'iêr," spràk iên vàn 'un oep ààrenstegen toên, "g 'ad 'et rècht den 'iêr vàn Mèrville te doêde, oemdà ge duir 'em oangevalle woart. G 'èt dà nie gedoan, mor 'em be'ààndeld oep en mànèèr, die dà wai, z'n vreengden, nie muige gedoêge. Verdèèdegd oe dus, wànt wai gon oe oanvalle!"

"'iêre," wàs 't kalem ààntwourd, iek èm altëd gedocht, dà nen èèdelmàn z'n aige altëd às nen èèdele màn moest gedroage. 'à, diê dor oep stroat lèè te spàrtele, 'èèt dà nie gedoan. Dès te ààreger voer 'em. Iek verzeuk oe dus giene straid oan te gon, diê alliên noêdlotteg voer oe kàn zèn. 't Zou mà spaiten oe oem zoê'n neetege oêrzoak te moete doêde."
"Verdéédegd oe!"
"Gelàk dà ge wilt, 'iêre."

Ongder 'et oite vàn dee wourden 'od Jàn e poar zwoar stoole gegrèèpen èn zwoide ze bouve z'ne kop. Doukus 'od vàn lèêr getrokke, beraid oem stoêt voer stoêt, 'aaw voer 'aaw te gèève. Mè' z'n vraie 'àànd bedwoeng 'em Schol, diê bliekkertààndend èn mè' oepgerèèzen 'oaren oep de vaiànd wilde toovleege.

't Wàs e vriêselàk oêgembliek. De miengste oanvallende bewèègieng vàn d offeseere zou 'et oanvàngstiêke zèn vàn e verschriekkelàk bloodbàd. Wèl ies woar wàs 't vuirdiêl vàn 't oantal èn vàn de woapes làngst de kàànt vàn d offeseere, mor wà gàf dà tèègenouver kàmpioonen às Jàn, Doukus èn Schol?
Iênsklàps wèèrkloenk er pèêrdegetràppel oep de stroatstiêne. De duir weer oupegegoeid èn verschillege persoêne troade bienne.

"Wà gebuirt er 'eer?" kloengk en gebeedende stèm.
"Den 'àrtog!" moempelde d èèdelleeden onthutst.
"Wèg die zwèêrde!" beval 'em. Plotselieng krèèg 'em Jàn ien 't oog.
"Bà St. Àndrees! Zèdde gai 'et wèr, vervloekten drieftkop?"
"Gelàk dà ge zee, 'iêr 'àrtog."
"Iek màg 'et gèêre laide, dà g oe vriêselàke kràcht gebrëkt oem bàndeeten oit te rooie, mor nie, dà ge ze oanwèngdt oem mai vàn m'n bèste offeseere te beroêve! G 'èt den 'iêr vàn Mèrville al kruipel gemokt èn dàd ies al miêr dàn genoeg, riedder vàn Stràziêle!"

Èn z'n aige toet de verboasde èèdelleede wèngdend, gieng 'em voêrt:
"Maine 'iêre, dààngkt de Vërzeeneg'àd, dee mà làngst 'eer veurde. Zongder main tussekomst 'àd gienen iêne vàn olle dèèzen 'ààrbààrg lèêvend verloate!"
"Ou'ou!" moempelde d èèdelleede.

"Main 'iêre," spràk den 'àrtog oep strèngen toên, "golle kènt oên tèègestàànder nie! Iek wèl! Ze noomen 'em Jàn zongder Vriês èn diê noam droagt 'em messchien mè' miêr rècht dàn iek zèlef! Wà gàf er oanlaidieng toet diên twiest?"

"Dà zal ek oe zègge," ààntwourdde Jàn. "Den 'iêr, duir mij oep stroat gegoeid, 'àd m'n verloufden èn mai belèèdegd. Dèèz 'iêre kunnen 'et getoige. Toeng dàt 'em mai dernoa mè' z'nen dolek wilde oanvalle, wàs ek wèl verpliecht d 'àànde oit de maawe te stèèke. Mor naa woare dèèz 'iêre vàn oêrdiêl, dà k mainen oanvaller nie oep zoê 'n màneer 'àd muige be'ààndelen, oemdàt 'em èèdelmàn ies. Vàn 'un stààndpungt beschoud kunne ze messchien gelaik 'èmme; oek droag ek 'un dorvoer gien wrok too..."

"Fliengk gesprouken, riedder!" reep den 'àrtog ver'uigd. "Main 'iêre, noa de wourde, die ge derzjust g'oêrd 'èt, kàn nieks oe nog belètte de riedder vàn Stràziêle às kàmeroad te begroote. Wànniêr dà wai d Èngelsen ien Slois zullen oantàste, zulde zeeng, wee dàt 'em ies èn wà dàt 'em kàn! èn dàn zal eeder vàn olle besèffen on wèlek gevoar golle oe vàndoag bloêtgestèld 'èt! Volegt mà naa, riedder! èn gai oek, joengelieng!"

Die lèste wourde woare on Doukus geriecht.
"Mor m'n verloufden èn 'uir mooder, 'iêr 'àrtog?"
"Oe verloufde? Dà z ongs volege; d 'àrtogien zal voer 'uir zërege. Volegt mai!"
 

Jàn zongder Vriês XIX

En muingd ies er verloêpe sèèdert dà Jàn ien Dieksmoiden oankwàm, en muingd vol gewiechtege gebuirteniesse. D 'àrtougelàke bèngde zèn tèège Slois oepgerukt. Jàn 'èè wongdere vàn dàpper'àd verriecht. Z'n vermèètel'àd èn z'n boitegemiêne liechomskràcht slooge d Èngelse mè' zoê 'ne schriek, dà ze bà z'n noaderieng oep de vlucht gienge gelàk làmmekes voer de wolef. Noa d ouverwiennieng weer 'em duir 'iêl 't lèèger toogejoicht.

Ien Brugge truggekiêrd, riechtte den 'àrtog pràchtege fiêsten ien ter iêre vàn ongzen 'èld. Làngst alle kàànte weer 'em geproamd diengst te nèèmen ien 't lèèger, mor 'oo schietterend de tookomst oek wàs, dee z 'em vuirspeegèlde, toch wèès 'em èlek vuirstèl vàn der 'àànd. 'à wilde nor z'n Groetsje trugkiêren èn mè' Alweenà traawe. Dà lèste goeng zoe gemàkkelàk nie, wànt voleges de wètte vàn 't riedderschàp mocht nen èèdelmàn gien 'aawelek oangon mè' en onèèdele. Oemdà Jàn onverzèttelàk blèèf, moest den 'àrtog wèl toogèève. Oem 'et aawelàk muigelàk te moake zongder de wètte vàn 't riedderschàp te krèngke, weer Alweenà, oep oanroie vàn d 'àrtogien, vàn te veure toet den oadelstàànd ver'èève. 't Aawelàk weer ien Brugge mè' groête proal gesloute. 'iêl 'et hof èn al d offeseere woare bà de plèchteg'àd tèègewourdeg. Ènege doage noa 'et aawelàk verleet 'et joenge poar Brugge oem nor Ààntwààrepe trug te kiêre.

Alweenà èn 'uir mooder, allebai gekliêd gelàk de vërnoame doames vàn diên taid, zoaten ien en pràchtege koets, getrokke duir veer stààreke pèêrde. Jàn èn Doukus rèèë der nèffe. Talraike deenors mè' 'et woape vàn Stràziêle oep laifrok èn mààntel volegden 'un. Èn Schol? Diê zàt ien de roime koets bà z'n miêsterès. Zene kop rustte oep 'uire schoêt èn 'à kèèk 'uir vàn taid toet taid mè' z'n verstààndege oêge oan, alsof dàt 'em wou zègge: ‘Wèlnaa, leeve miêsterès, zèdde tevrèède?’ èn dàn striêlden Alweenà 'em èn murmelde:

"Brààven, traawe Schol! We zulle mekààndere noêt verloate!"
Èn às 't pèêrd vàn Doukus oem de iên of àànder oêrzoak staigerde èn den onèrvoare roiter mooiten 'od oem z'n aige ien 't zoadel te 'aawe, dàn bàsten 'em vroulàk èn 'ot 'em plezeer ien de potseerlàke bewèègienge vàn z'ne vreengd.
Oep zèèkeren oavend 'eel de stoot stil vuir en groête pàcht'oove. Ne màn èn e màske troade de bezeukers tèège: boor Stàànse èn z'n dochter 'ilda.
"Zè wèlkom, 'iêre," spràk 'em iêrbeedeg.
"Leeven 'èèmel," krèèt iênsklàps z'n dochter, "zèdde gai 'et, Doukus?"
"Joa, 'ilda," ààntwourdde diê, vàn ze pèêrd spriengend, "iek zèn 'et!"
"Èn gai, boor Stàànse, schènt mà nie miêr te 'èrkènne? Zèn ek dàn zoe 'àrd veràànderd?" vroog Jàn.
"Joa toch...... ge zè Jàn, de vreugere..."
"De vreugeren Ààntwààrepse stroatjoenge!" làchte Jàn.
"Der ies toch wèl rèèden oem oe nie te 'èrkènne! Ge zè naa gekliêd gelàk ne vërnoamen èèdelmàn......"
"Dà zèn ek oek, boor Stàànse! Den 'àrtog 'èè mai riedder gesloagen èn mai d 'iêrlàk'àd vàn Stràziêle geschoengke!"
"Wà zègde?"
"Èn mai èèt 'em vraibreeve gegèève!" joichte Doukus.
"'t 'èèd èngkel vàn Doukus àfg'àngen oem toet de ràng vàn joengker ver'èève te wëre," voogde Jàn der bai, "mor 'à 'èèg 'et nie gewild."
"Wèl, diên doemme kèêrel!" reep de pàchter.
"Nèè, vreengd, ààntwourdde Jàn 'eeroep, 'à 'èèd 'iêl verstààndeg g'ààndeld!
"'oo dà?"
"Me zullen 'et oe vàn noldje toet droike vertèllen, às w on toafel ziette, wànt klàppen èn bàbbele, wànniêr dàt dem boik lèèg ies, goa nie."
"Dàn zulde nie lààngk 'oove te wàchte, wànt iek bràànd vàn ongeduld oem te wèète, 'oo dàt dàd allemol oangekoumen ies!"

De noêdege bevèèle weere gegèève; gien eur verleep er, of 'iêl 't gezèlschàp zàt ien 'et roime woênvertrèk rongdoem de groête toafel. De spaize smokte làkker èn 't schoimend beer mokten algaa de toenge los. Jàn èn Doukus woare buirteliengz on 't wourd; al 'un wèèderwèêrdeg'èède weeren oepg'old. Doukus waidde nàteurlàk oit ouver Jàn z'n 'èldendoade, terwail dà' diê vëral dèè oitschainen, 'oo dà z'ne màkker goandewèg ne fliengke, stààreke kèêrel gewëre wàs, diê, èèvenàs Jàn, vàn nieks èn neemànd nie miêr bàng wàs. Taides de bestërmieng vàn Slois wàs 'em gedeureg on Jàn z'n zai geblèèven èn 'od 'em z'n aige zoeziêr ongderschaide, dàt den 'àrtog 'em às beloênieng toet de ràng vàn joengker 'àd wille ver'èffe. Doukus 'od gewaigerd, oemdàt 'em g'oêrd 'od, dà nen èèdelmàn alliên mè' en èèdel joengkvraa mocht traawe.

"Mor dà ies toch gien rèède," ongderbràk boor Stàànse.
"Joawèl," zei Jàn, "èn zèlevz en 'iêl gèldege."
"Oodà?"
"Wèl 'iêl iênvoudeg, oemdàt 'em zou wille traawe mè' e màske, dà nie toet den oadelstàànd be'oêrt."
"Iez dà woar, Doukus?" vroog de pàchter.
"Joa," ààntwourdde den oangesproukene, terwail dàt 'em roêd weer toet àchter z'n oêre.
"Èn sèèdert wànniêr iez die goestieng bà aa oepgekoume?"
"Sèèdert dà' k bà aa de schoapen 'oodde."
"Wèl, wèl! èn doar 'èdde mà noêt eet vàn gezèè!"
"Dà geloêf ek wèl! Ge zou vol te kwoad gewèst zèn!"
"Ieke?"
"Gai!"
"Èn woroem?"
Naa kwàm Jàn tussebaide.
"Iek zal 'et oe zègge, boor Stàànse," làchten 'em. "Dokus zou wille traawe mè' oe dochter 'ilda..."
"Mè' 'ilda?"
"Joa, às gai dorien toostèmt èn às 'ilda 'em nie afwaist!"

Boor Stàànse wàs duir dee mèèdediêlieng zoedoaneg ien verboazieng, dàt 'em gien wourde vongd oem ze oit te drukke. 'ilda, oep 'uir buirt, weer roêd èn sloeg 'uir oêge nèèr. Jàn kèèk baiden ènege oêgembliekken vroulàk oan èn vervolegde dernoa:

"Dèngkt nie, pàchter, dà Doukus oe dochter onwèêrdig ies! 'à ies ne màn gewëre, diên ouveral mè' oepge'èèven 'oêfd màg verschaine."
"Nen ààreme stoffel ies 'em oek nie, vermiets z'n tàsch mè' goudstukke gevuld ies! èn dàn, 'èèt 'em nie getoênd, duir 'et oanbod vàn den 'àrtog àf te waize, dàt 'em oe dochter 'ilda ten ziêrste genèègen ies?"
De pàchter wèngde z'n aige toet z'n dochter.
"'ilda," spràk 'em, "gai 'èd 'iêr te besliessen! Wilde gai Doukus toet màn èn dèngkte gai mè' 'em gelukkeg te zèn?"
"Iek 'èm altëd vuil vàn Doukus g'aawe, voader, èn naa dà k wèèt, 'oên groête oepofferieng 'em z'n aige oem mai getroêst 'èè, 'aaw ek nog miêr vàn 'em. Iek wil dus 'iêl gèêre z'n vraa wëre."
"Bràvou!" reep Jàn.
"Alliênlàk stèl ek às vuirwoarde, dà me bà aa blaive woêne."
"Mè' plezeer!" joichte Doukus.
"Dàn iez de zoak volkoumen ien orde," verkloarde Jàn.
 

's Àànderendogs verleet 'et gezèlschàp d 'oove vàn boor Stàànse èn rèè nor 't vèêr vàn Reupelmongde, wordàd 'et 't Schèld ouverstàk. Dor aindegde de lànge zwààreftocht duir de stoate vàn Jàn zongder Vriês, de màchtigem Boergongdiesen 'àrtog. Gelàk dà ge wèt, veel diê, ènege joaren loater, oep de brug vàn Montereau ongder de sloage vàn Taneguy du Châtel, iên vàn d èèdelleede vàn den Dolfain.

Nog dezèlefden dàg, vuir den ‘tàptoo’, beraikte ze de poêrte vàn Ààntwààrepe.
't Wàs nie zongder iênneg ontroorieng, dà Jàn, noa en muingdelànge àfwèèzeg'àd, de stroate vàn z'n geleefde mooderstàd betràd. 'oo groêt dà z'n ongeduld oek wàs oem Mooder Nèèltsje wèèr te zeeng, toch volegde 'em de road vàn Alweenà, die 'em zèè, dàt d aa vraa oep vërziechtege waize toet dà wèèrzeeng moest vuirberaid wëre.

Z 'eele doroem oep de Vraidàgmàrt stil èn noamen 'unnen ientrèk ien d àfspànnieng ‘De Vieoleere’, g'aawen duir miêster Willem Schèppermàn.
En 'alef eur noadeeng verleete twiê joengelienge d àfspànnieng. Den iêne wàs seerlàk gekliêd èn mè' ràpeer èn dolek gewoapend; den ààndere droog en verslèète bois, worongder en èèveziêr verslèèten 'èm; z'n gelàpte 'ouze woare bà mieddel vàn en koêr oem z'n 'uipe bevèstegd. Nietèègestoande dà 't wèèr toamelàk geur wàs, leep 'em bloêtvoets èn mè' ongedèkt 'oêfd.

Wee die twiê joenges woare, 'oov ek nie te zègge. Woar dà Jàn z'n plunje vàndoan g'old 'àd, iez oek nie mooilàk te roie. Boor Stàànse 'àd 'et às oandèngke bewoard, èn Jàn 'àd 'et 'em mè' 'etzèlefde ienziecht truggevroagd.
't dësterden al, toeng dà z 'et Kràbbestrotsje beraikte. Wèldraa 'eele ze stil vuir e liêg, onoanzeenglàk 'oizeke, wordà bouve de duir on en aizere stàng nen oitgedroêgde schol ien de wiengd 'oeng te bèngelen.

"'eer ies 't," flësterde Jàn mè' en vàn ontroorieng bèèvende stèm. "Zè vërziechteg, Doukus!"
"Betroud oep mai, vreengd," wàs 't gedèmpt ààntwourd.
Jàn verwaiderde z'n aige ènege stàppe, terwail dà' z'ne gezèl oanklopte.
"Weedoar?"
"Goo volek, Mooder Nèèltsje!"
De duir weer geoupend èn Doukus tràd bienne. Oanstongs sloup Jàn wèr diechterbai èn plëtste z'n aige mè' z'n oêr tèège de duir.
Mooder Nèèltsje 'od 'uir vètlàmp oepgeliecht èn kèèk dem bezeuker duirdriengend oan.
"Iek kèn oe nie, 'iêrschàp," spràk ze aindelàk.
"Dàd ies wèl muigelàk, mooderken," ààntwourdde Doukus.
"Wà wilde vàn mai?"
"En ienliechtieng. 'èdde gai giene klainzuing, Jàn genoamd?"
"Joa, 'iêr! Kènde gai 'em?" reep de vraa vruigdeg. 'uir aige plotselieng bedèngkend leet z er wàntraawend oep volegen:
"'à Ies nie miêr 'eer! Sèèdert zès muingden èèt 'em de stàd verloate. Às gai duir de Schout gezongde zè, muide gai oanstongs m'n 'ois vàn de zolder toet de kèlder duirzeuke! Wordà m'nen ààreme joenge eeverààns ies, èn zèlefs of dàt 'em nog lèêft, wèèt ek nie."
"Iek zèn nie duir de Schout gezongde, mooderken. Iek koum oe èngkel zègge, dà k oê klainzuing kèn."
"Ge kènt 'em? 'à lèêft dus nog?"
"Joawèl!"
"Èn wor ies 'em?"
"Nie vààr vàn 'eer!"
"Woar? Iek wil oanstongs nor 'em goan, kroipe zèlevz às den àfstàànd te groêt ies voer m'n aa biêne!"
"Dà zal wèl nie noêdeg zèn, wànt Jàn ies zoê diecht bai, dàt 'em 'iêl ongs gesprèk g'oêrd 'èè. Ge 'ooft zèlefs nie iêns boite te gon, wànt... doar ies 'em!"
Oep 'etzèlefden oêgembliek weer de duir oupegegoeid èn Jàn sproeng joichend bienne!
"Groetsje! Leef Groetsje!"
"Jàn! Me kiengd!"

Gedeurende lànge oêgembliekken wèèrkloengke der nieks àànders dàn kussen èn sniekke. Oek Doukus kon z'n ontroorieng nie bedwiengen èn schriêde vàn vruigde.
Aindelàk mokte d aa vraa 'uir aige los èn kèèk z 'uire klainzuing oan.

"M'nen ààreme joenge," spràk ze, "ge schènt nie vuil geluk g'àd te 'èmme, wànt ge zeet er nog èève ver'àkkeld èn verschuird oit às vreuger!"
Jàn begon te làche.
"Joa, Groetsje, dà schènt zoê! Mor iek 'èm nog wèl àànder kliêre, die en bietsje fàtsoengdelàker zèn dàn dèès!"
"Woroem droagde ze dàn nie?"
"Och, Groetsje, oemdà 't zoelààngk gelèèën ies, dà k dèès nog 'èm oang'àd, èn oek oemdà k vuir aa wilde verschaine, zjust gelàk dà ge mà vreuger gekènd 'èt. Mor naa godde mè' ongs mèè, wànt iek 'èm oe en groête, oangenoame verràssieng bewoard."
"Mor, kiengd, zoude nie iêst wàd èète? Iek 'èm dor nog e poar 'èêriengen èn en këst broêd!"
"Nèè, Groetsje, ge goa mè' ongs mèè! Me zulle stràk wèl èète! Kom!"

Ènege oêgembliekken dernoa woare ze wèr boiten èn verwaiderde z 'un, lusteg klàppend, ien de riechtieng vàn de Vraidàgmàrt.
Ongderwèg kwoame ze verschillege persoêne tèège, worongder ènege vàn Jàn z'n vreuger vreengde. Die 'èrkènden 'unne vreugere kàpitain èn begrootten 'em duir loide joichkrèète. Jàn verzwèèg 'un nie, dàt 'em voer goo truggekiêrd wàs, èn dàt 'em nor d àfspànnieng ‘De Vieoleere’ goeng.
Èn toeng dà Mooder Nèèltsje 'em ne stoemp ien z'n zai gàf èn 'em mè' àngstege stèm z'n onvërziechteg'àd verwèèt, begost 'em onduigend te làchen èn verkloarde, dàt 'em de zoak mè' de Schout wèl zou klèêrspienne, joa, dàt 'em de màgiestroat zèlef zou gon oepzeuken, às diê nie toet bà 'em kwàm.
 
Blieksemsnèl wàs duir 'iêl de waik 'et niefs verspraid, dà Jàn zongder Vriês trug ien 't stàd wàs. Verschillege persoêne woaren 'em tèègegekoumen èn 'odde mè' 'em gesprouke. Nàteurlàk woare der ènege brààve zèèle, die 'et oanstongs on Bèlle vàn Jàànsje de Kwiekkel goengen ouverbrènge, mè' de noêdege zienspèèliengen oep de doêd vàn 'uire zuing Thais der bai.

De aa 'oat vlàmde wèr oep bà Bèlle èn ze zwoor bà hoêg èn liêg, dàt de schèlem dèèze kiêr den dààns nie zou ontsprienge. Al lààngk vuir 't mieddàgeur klopte ze, duir getoige vergezèld, bà de màgiestroat oan. Diên 'èriennerde z'n aige nog goo, oep wèleke màneer Jàn de stàd verloaten 'od, èn beneefd wàs oem mè' dem beruchte klainzuing vàn Mooder Nèèltsje kènnes te moake, besloot ien aige persoên de zoak àf te 'ààndelen.

Duir talraike gerèchtsdeenors gevolegd, goeng 'em nor 't Kràbbestrotsje, wordà ziech al en rumoorege miênegte verdroeng. Die wàs ien twiê kàmpe verdiêld: de vaiànden vàn Jàn mè' Bèlle on 't 'oêfd, èn z'n vreugere vreengde. Die lèste, al'oowèl waineg talraik, 'odde vuir 'et vieswienkeltsje post gevàt èn leete 'un aige duir d àànder nie ouverschriêwe. On 'un oitdoagende 'oudieng èn draigende geboare koste gemàkkelàk zeeng, dà ze vàstbesloute woare 'unne vreugere kàpitain mànmoodeg terzai te stoan ien geval vàn botsieng. Naa èn dàn zèlefs zoenge z ien koêr:

Lèêven ongze Jàn, èn 'à màg er wèèze,
Lèêven ongze Jàn, èn 'à màg er zain!
'iep, 'iep, 'oorraa!

't Diengt às eet mààrekwèêrdegz oangestiept te wëre, dàt dàzèlefste leeke, 'oo onbedoidend 'et oek schènt, altëd ien de mongd vàn d' Ààntwààrepenèrs iez blaive voêrtlèêve.

Eedere kiêr às 't volk vàn de Schèldestàd z'n genèègen'àd èn leefde voer ne persoên - èn vëral wànniêr dàt diên oek Jàn 'iêt - wilt loecht gèève, kliengkt dàzèlefste leeke der às ne zèègekrèèt duir de stroate.
Bà 't verschaine vàn de gevriêsde màgiestroat 'eel allen twiest èn gekaif oep oem plëts te moake voer en gespànne niefsgiereg'àd. Eederiên wèèk iêrbeedeg oepzai oem 'em duirtocht te verliêne.

"Oupent de duir!" kloengk 'et gebeedend.
Iên vàn de gerèchtsdeenors volveurde dà bevèl. De Schout tràd bienne gevolegd duir ènegte vàn z'n mànne.
Mooder Nèèltsje wàs alliên ien 't klain vertrèk. Bà 't zeeng vàn de màgiestroat verschout ze, mor 'èrstèlde 'uir aige alràs.
"Vraa, wor ies oê klainzuing?"
"'a ies nie 'eer, men'iêr de Schout!"
"Sprèkte de woar'àd?"
"Iek zwèêr 'et vuir God èn al z'n 'ailege!"
"Vraa, pas oep! Wètte gà 'oo 't gerècht de leede stràft, die 'un aigen on ne valsen èèd bezongdege? Den iêste kiêr wëre z on de schààndpoal gebongden èn eederiên màg mè' voil èn slaik nor 'un goeie! Den twiede kiêr wërdt 'un bouveliep gesplèète! Den dàrde kiêr, d ongderliep! De vierde kiêr wërdt 'un bouveliep àfgesnèèë! De vèfde kiêr, d ongderliep! De zèsde kiêr boote ze 't mè' 't verlees vàn 'un toeng! Naa dà ge dà wèt, 'èr'oal ek m'n vroag: ies oê klainzuing t'ois?"
"Nèè! "
"Zwèêrde gai 'et?"
"Iek zwèêr 'et!"
"Wètte woar dàt 'em ies?"
"Joa."
"Woar?"
"'à wàcht oep mai ien ‘De Vieoleere’ oep de Vraidàgmàrt."
"Bà miêster Willem Schèppermàn?"
"Joa, 'iêr Schout."
"Mor dàd ies iên vàn de vërnomste àfspànniengen vàn Ààntwààrepe!" reep de Schout. "Oê ràkker vàn ne klainzuing zou doar... Oitvluchten, èn àànders nie!"
Èn z'n aige toet e poar deenors wèngdend, goeng 'em voêrt:
"Duirzukt de woênieng! Às 'em z'n aige verzèt, mokte gebroik vàn oe woapes!"
De twiê mànne ontbloêtten 'un zwèêrden èn troade bienne. 't Deurde nie lààngk, of ze kwoame wèr boiten èn verkloarde, dàt er neemànd te viengde wàs.
"Iek 'èm oe gezèè, wordà m'ne joengen ies," spràk Mooder Nèèltsje. "'à 'èè zèlefs beloufd oep aa te wàchten, èn às Jàn eet belouft, dàn 'oudt 'em ze wourd."
"Nor de Vraidàgmàrt!" beval de Schout.
"Nor de Vraidàgmàrt!" 'èr'oalde d oemstàànders. De stoot zètte z'n aige ien bewèègieng. Toeng dàt 'em de Vraidàgmàrt beraikte, wàs 'em al verteengdobbeld, wànt ien èleke stroat, wordàt 'em duirtrok, sloute tal vàn niefsgieregen 'un aige bà 'em oan.
"Jàn zal z'n aige nie loate ienrèèkene," miênde de iênen.
"'à zal z'n aige tèège de Schout nie dààreve verzètte," verkloarde d àànder.
"Zongder gebrouke riebbe zal 't nie àfloêpe," verzèèkerde Jàn z'n vreengde. "Èn às we 'em en 'àndsje kunnen 'èlepe," morde de veuregste 'iêt'oêfde, "zulle me 't nie loate!"

Ongderwijl woare de Schout, z'n volegeliengen èn Mooder Nèèltsje d àfspànnieng biennegetrèède.
Ien de groête àchterzoal stoeng de toafel gedèkt, èn rongdoem die toafel zoate Wànnà, Alweenà, Doukus, de pààdjes èn deenors vàn Jàn, Jàn, allemol ien pràchtkliêdai.
De Schout blèèf verboasd stoan èn weerep dernoa nen tournegen bliek oep Mooder Nèèltsje.

"Vraa," spràk 'em, "g 'èt de spot gedrèève mè' 't gerècht, èn dàt doo neemànd ongestràft! Wàchte, nèmd 'uir ien 'èchtenies!"
Naa rèès Alweenà oep.
"Nen oêgembliek, 'iêr Schout! Wee zukte?"
"Wee dà k zeuk, èèdelvraawe? De klainzuing vàn dèès vraa, ne stroatkàpoeng, diên 'et ongs, ènege muingde gelèèë, 'iêl làsteg gemokt 'èè, èn naa trug ien 't stàd ies. Mèn 'od mà verzèèkerd, dàt 'em 'eer ies, mor..."
"Èn dàd ies oek zoê, kloengk er en 'èldere stèm on 't àànder èngd vàn de zoal."

De Schout kèèk verràst oep. Doar stoeng Jàn, nie miêr ien z'n 'oaveloês plungje, mor ien de pràchtkliêdai vàn èèdelmàn, de vëst rustend oep 't ruisàchteg kraigszwèêrd, 'em duir den 'àrtog geschoengken, èn wormèè dàt 'em ien Slois wongdere verriecht 'od.
De Schout kèèk 'em verbluft oan.

"Wee zèdde gai, 'iêr?" vroog 'em aindelàk.
"Wee dà kiek zèn? Vreuger wàz ek Jàn zongder Vriês, de klainzuing vàn Mooder Nèèltsje oit 'et Kràbbestrotsje, naa zèn 'k dà' nog, mor bouvendieng riedder, 'iêr vàn Stràziêle èn àànder plëtse."
"Gai zè den 'iêr vàn Stràziêle, vàn wee dà ze vertèlle, dàt 'em ien Slois..."
"De Èngelse duchteg ien 'un vèêrwoater gezèèten 'èè," làchte Jàn. "Joa, iek zèn den 'iêr vàn Stràziêle, èn às ge mà nie geloêft, dàn dèngk ek wèl, dàt dèès geschrieften oe zullen ouvertoige."
Dà zèggend ouverraikten 'em de Schout ènegte pèrkàmèngte vàn zèègels vërzeeng. Noa ze gelèèze t 'èmme, ontbloêtte de màgiestroat 'et 'oêfd voer Jàn, èn spràk:
"'t Ies voer mai en groête iêr den iêste te zèn, diên aa, den 'èld vàn Slois, z'n iêrbeedege 'ulde màg beede. Às Ààntwààrepenèr zèn ek fiêr ouver aa!"
"G 'oudt mà dus nie oan, 'iêr Schout?"
"Oe oan'aawe? dàn kon ek èèvegoo den 'àrtog vàn Boergongdië zèlef oan'aawe!"
"Mor de zoak vàn Rèbbe?"
"Rèbbe?"
"Wèljoa, ge zè toch gekoume oem mà oan t 'aawe, oemdà k beschuldegd wër m'ne nèèf Rèbbe vermoêrd t 'èmme."
"Och joa...... 'èdde gai 'em vermoêrd?"
"Nèè! - 'à spèlde spoek oep 't kààrek'of oem mai bàng te moake. Iek docht mè' en ècht spoek te doeng t 'èmme, pàkten 'em vàst èn sliengerden 'em oep de meur. Loater, toeng dà k 'et wiet loake vuir ze geziecht wègtrok, zàg ek mè' wee dà k aigelàk te doeng 'od. Às ek gewèèten 'àd..."
"Goa nie voêrt, 'iêr vàn Stràziêle! Dee zoak iez ien orde!"
"'iêl wèl! Dàn blèft er mai nog slèchs ouver, oe e verzeuk te doeng."
"Lot 'oêre, riedder, èn às ek......"
"De toafel sto gedèkt. Blèft mè' ongs èèten, 'iêr Schout!"
"Volgèêre!"

Toeng dàt de gerèchtsdeenors boite kwoamen èn de toodràcht vàn de zoak on 't volk vertèlde, 'àd er ne plotseliengen oemmekiêr ien de gemooderen plëts. Wrok èn 'oat mokte plëts voer bewongderieng èn giêstdrieft. Às ne rollende dongder kloengk 'et ouver de Vraidàgmàrt:
"Lèêve Jàn zongder Vriês!"
Èn terwail dà' boiten 'et volk joichte, zoeng èn teerde, slout Jàn Mooder Nèèltsje ien z'n ààremen èn flësterde 'uir ien 'uir oêr:
"Groetsje, naa ies 't toch lààngk gelèèë, nie woar?...... Wànniêr kraig ek er wèr iên?"
"Kraige? Wà?"
"En ràànselieng, Groetsjeleef!"
 
È n g d e.

Doanejèl in de liêwekoil

Doanejèl 6, 2-29

Doarius, de Mèèdiër, was kuining gewërre toeng da' Bèlsassaar, de zuing van Nabucodonnosoar (Nebukadnessar), in Chaldèèënlaand vermoêrd weer. Doanejèl was duir diê ze voader ontvoord oit Judèèa èn benoemd tot sjèf van de moagiërs en woarzèggers van Babylounië. 'Em weer gevroagd oem t' ontsaifere, wa' dat 'en onzichtboare 'aand oep de plëster van de meur geschrèèven 'od, noada' ze wain 'odde gedroengke oit de bèèkers, gestoulen oit den tèmpel van Jeruzalèm.

menee – God 'èèt de doage van oe kuiningschap getèld èn der 'en èngden on gemokt;
tekeel – ge zè gewougen èn te loecht bevongde;
oefarsien/perees – oe kuiningkrak is verdiêld èn on de Mèèden èn de Parzen gegèève.’

Den oavend vuir dat 'em vermoêrd weer, 'od 'em nog loaten afkongdege dat Doanejèl as darde in rai zou regèère ouver 't kuiningkrak.

Doarius nam 'et besloit oem 'ongderdtwingteg satroape oan te stèllen ouver 'iêl 't raik. Dorbouve stèlden 'em drai raiksbesteurders oan, van wee Doanejèl der iêne was; on dee drai moeste de satroape rèèkeschap aflègge dat de kuining gin schoi zou laie. De kuinig docht er zèlefs on oem 'em oan te stèllen ouver iêl 't kuiningkrak.

Mor da' koste ze ni verkroppe en ze probeirden eet te vingde voer 'em oan te kloage. Ze koste gin rèède vingde of 'em betrappe oep 'ne misstap, want 'a 'od altëd z'n plicht gedon èn z'n aige noêt loate oemkoêpe.

Doroem goenge ze nor de kuinig mè' 'n dringend verzeuk.
Al de raiksbesteurders van 't kuiningkrak, stad'aawers en satroape, roads'iêre èn goevernuirs zèn van miêning, dat er e kuinigklak besloit moet oitgeveirdegd wërre, wor da'-d-in wërdt vastgelèè, da'-d-èèderiên di de koumende daarteg doage e verzeuk toet 'ne god of 'ne mèngs richt in de plëts van toet aa, maajestat, in de liêwekoil zal gegoeid wërre.

En de kuining stèlde da' zoe oep schrift, dat gin ènkel wèt van Mèèden of Parzen 'et zou kunnen 'erroope.

Gelak as Doanejèl 'oêrde van da' besloit, goeng 'em nor 'ois. In z'n bouvekoamer 'od 'em in de richting van Jeruzalem oupe vèngsters. Dor kneelde-n-'em nèèr, bad mè' z'ne god èn prèès 'em, persees gelak dat da' drai kiêre per dag z'n gewoênte was.

Toeng droenge de manne in z'n 'ois binnen èn vongden 'em gekneeld oep ze matteke.

Dan zèn ze nor de kuining gegon èn ze wèèzen 'em oep 'et kuiningklak besloit èn ze zèèë:

- "Doanejèl, iên van de Judèèse ballinge, sloagt gin acht oep aa, èn oek ni oep 't besloit da' gai oep schrift 'èt loate stèlle; drai kiêre per dag doot 'em ze gebèd."

De kuining kost ni droien of kiêre.

"Dèngkt eron, maajesat, da' gi verbod of besloit da' de kuinig 'èèt-d-oitgeveirdegd, veraanderd kan wërre.

'Iêroep gaf de kuining bevèl oem Doanejèl t' 'oalen èn 'em in de liêwekoil te goeie.

De kuining zèè:

- "Oewe God, diên on aawe kaant sto zal oe rèdde!"

Der weer 'ne stiên gebrocht èn dormèè dèkte ze 't gat van de koil too èn de kuining verzèègelde diê mè zaine zèègelringk èn mè' de zèègelringk van z'n macht'èbbers, oem te ver'ingdere da' eemaand eet zou veraanderen on den toostaand.

En de kuining goeng trug nor ze palais, mor 'a kost ni èète èn ni sloape.

Vreug in de morgend, as 't begon licht te wërre, stoeng 'm oep èn 'a leep hësteg nor de liêwekoil.

As 'em eroan kwam, reep 'em Doanejèl bedroofd too:

- "Doanejèl, deenor van de leivende God, 'eet-d-aawe God, diê zoe 'ard achter aa sto, oe van de liêwe kunne rèdde?"

En Doanejèl zèè tèège de kuining:

- "Maajestat, leift-vd-in iêweg'ad. Manne God 'èè z'nen èngel gesteurd èn de liêwemoile gesloute."

En Doanejèl weer oit de koil oem'oeg getrokken èn 'a 'od gi schrammeke.

Toeng gaf de kuining bevèl de manne te brènge di Doanejèl 'odde beschuldegd èn 'a leet ze soame mè' 'un kingderen èen 'un vraawen in de liêwekoil goeie. Ze woare nog ni good oep den boiëm van de koil gerokt of de liêwe veelen oan en vermërzelden al 'un knouke.

En 'et goeng Doanejèl good af, zolaangk da' Doarius èn Ceerus de Pars kuining woare.

Vollegend ver'oal: D'Arrek van Nouwèè

Den 'Of van Eède

Gèènezis (2,4 - 3,24)

In den taid da' Gotten'iêre oarde èn 'èèmel mokte, grooide der oep oarde nog ginnen iêne stroik èn was er ginnen ènkele plaant oepgeschoute, want Gotten'iêre 'od 'et nog ni loate rèègene oep 't jaard èn der woare gin mèngse oem 't laand te bewaareke;

wèl was er woater da' oit de grongd oepwèlde èn de jaardbojem ouveral nat mokte.

Toeng mokte Gotten'iêre de mèngs. 'A knèèdde-n-'em oit stof, uit jaard èn 'a blees 'em leivesoasem in z'ne nuis. Zoe weer de mèngs e leivend wèèze.

Gotten'iêre lèè in 't oêste 'nen hof oan èn doarin zètte-n-'em de mèngs diê-n-'em gemokt 'od. 'A leet oit de grongd van alle boême oepscheete dee d(at)er oanlokkelak oitzoage, mè' lakker vruchte.

In 't midde van den 'of stoenge de leivesboêm èn dem boêm van de kènnes.

Der ontspringt in Eède 'en riveer, di den 'of bewoatert. Varderduir vertakt z' 'uir in veer groête stroême. Iênen is de Pison: diê loept rongd 'iêl Chawila, 't laand wor da' goud gevongde wërdt. 't Goud van da' laand is èkselèngt, en der is oek balsem'ars en onyx.

De twidde riveer 'iêt Gichon; dèè stroemt rongd 'iêl Nubië.

De darde 'iêt Teegris; dèè loept ten oêste van Aseerië.

De virde tot slot is den Uifroat.

Gotten'iêre brocht de mèngs dus in den 'of van Eède, oem diê te bewaareken èn derouver te woake.

'A 'eel 'em 'et vollegende vuir:
- "Van alde boêmen in den 'of mui'-d-èète, mor ni van dem boêm van de Kènnes; as ge doarvan èt, zuld' onheroopelak staareve."

Gotten'iêre docht: 't Is ni goo dat de mèngs alliên is, ik zal 'nen 'èlëper voer 'em moake, diê ba 'em past.

Toeng vërmde 'a oit jaard ald' in 't wild leivende biêsten èn alde vougels, èn 'a brocht di ba de mèngs oem te zieng wèlleke noame da' de mèngs ze zou gèève: gelak dat 'em èllek leivend wèèze zou noome, zoe zou 'et 'iête.

De mèngs gaf noame on al 'et vèè, on alde vougels èn alde wilde biêste, mor 'a vongd ginnen 'èlëper, diê ba 'em paste.

Toeng leet Gotten'iêre de mèngs in 'nen deepe sloap valle èn swèngst da' de mèngs sleep, pakte-n-'em iên van z'n ribbe wèg; 'A veulde dee plëts trug mè' vliês. Oit de rib dee 'em ba de mèngs 'od wèggenoume, bouwde Gotten'iêre 'n vraa èn 'a brocht 'uir ba de mèngs.

Toeng reep de mèngs oit:
- "Aindelak iên gelak as kik, m'n aige biêne, m'n aige vliês, iên dee "vraa zal 'iête, gebouwd oit 'ne man."

Zoe kom 'et da' 'ne man z'n aige losmokt van ze voader en ze mooder èn z'n aige vastmokt on z'n vraa, wormèè dat 'em iên van lichom wërdt.

Ze leepen alletwiê in 'unnen bloête, mor ze schomden 'un aige ni vër makaandere.

Van ald' in 't wild leivende biêste dee Gotten'iêre gemokt 'od, was de slang 't sluwst (venainëgst).

Dee biêst vroog on de vraa:
- "Is 't woar dat God gezèèd 'èè da' golle van ginnen ènkelem boêm oit den 'of muigt-d-èète?"

- "Me muige de vruchte van alde boêmen èète," aantwourdde de vraa, "balleve dee van dem boêm in 't midde van den 'of. God 'èèt-d-ongs verboie van de vruchte van diên boêm t' èète of ze zèlefs mor oan te roake; doong me da' toch, dan zulle me staareve."

- "Ge zult-d-'iêlemoal ni doêdgon," zèè de slang, "God wèt da'-d-ollen oêge zullen oupegon a' ge dorvan gèèten 'èt, da' golle dan gelak goude zult zèn èn good èn kwoad zult kènne."

De vraa zag nor dem boêm. Z'n vruchte zoage der lakker oit, ze woaren kaischoên ('n lust voer d'oêg) èn ze vongd 'et oanlokkelak, da' dem boêm 'uir wais'ad zou schèngke. Ze plukte-n-e poar vruchte èn z'at ervan. Ze leet 'uire vèngt, diê ba 'uir was, ook preuve.

Toeng goengen alletwiê 'un oêgen oupe èn ze zoage da' z' in 'unnem bloête stoenge. Doroem mokte ze schërtsjes van vaigebloire.

As de mèngs èn z'n vraa Gotten'iêre duir den 'of  'oêrde waandele, kroupe ze voer 'em wèg tusse de boême.

Mor Gotten'iêre reep de mèngs:
- "Wor zèdde?"

'A aantwourdde:
- "Ik 'oêrden 'oe in den 'of èn ik weer bang oemda' 'k ma ni bloêt wil loate zieng; doaroem 'em 'k ma wèggestouke."

- "Wee 'èèt-d-oe gezèè da' ge bloêt sto? 'Edde soems van dem boêm gèète, worvan da' 'k oe verboien 'od oem t' èète?"

De mèngs aantwourdde:
- "De vraa di ge gemokt 'èt oem ma bai te ston, 'èè' ma vruchte van dem boêm gegèève èn toeng 'em ik ervan gepreufd."

- "Woroem 'èdde da' gedoan?" vroog Gotten'iêre on de vraa.

En ze zèè:
- "De slang 'èè' ma mislèèje èn toeng 'èm 'k ervan gèète."

Gotten'iêre zèè tèège de slang:
- "Vervloekt zèdde, da' ge dèès gedoan 'èt, 't vèè zal oe vanaf naa maje, wilde biêste gon uit oê wèg; oep oêm boik zulde kroipe, ge zult oe lèève laangk stof freite. Vaiaandschap sticht ek tussen aa èn de vraa, tussen 'uir noageslacht èn da' van aa, ze sloage oewe kop toet moos, gai bèt in 'unnen 'eel."

Tèège de vraa zèè 'em:
- "Aa zwangerschap moak ik toet 'ne zwoare last, zwooge zulde a ge boart. Ge zult oewe vèngt begeire, mor 'a zal dem boas ouver aa spèèle."

Tèège de mèngs zèè 'em:
- "G'  'èt gelësterd nor oe vraa, g' 'èt gèète van dem boêm diên 'k verboien 'od. Vervloekt is 't veld voer wa' da' ge gedoan 'èt, zwooge zulde oem ervan t' èète, oe 'iêl leive laangk. Doures èn distels zullen er grooie, toch moette van z'n gewassen leive. Zwiête zulde voer oe broêd, totda' ge trugkiêrt toet de grongd, woroit da' ge zè genoume: ge zè stof, toet stof kiêrde trug."

De mèngs noemde z'n vraa Eèva; z'is de mooder van alde leivenden gewërre. Gotten'iêre mokte voer de mèngs èn z'n vraa kliêre van biêstevèlle èn dèè ze 'un oan.

Toeng docht Gotten'iêre: "Naa is de mèngs on ongs gelaik gewërre, naa 'èèt 'em kènnes van good èn kwoad. Naa wil 'k vuirkoume dat 'em oek vruchte van de leivesboêm plukt, want as 'em dee oek zou èète, dan zou 'em iêwëg leive.

Doroem steurde 'em de mèngs wèg oit den 'of van Eède oem de grongd te gon bewaareke, woroit dat 'em was genoumen.

En noadat' 'em 'em 'od wèggejoagd, zètte-n- 'em on den oêstkaant van den 'of van Eède de chèèrubs èn 't ouver èn 't wèèr flitsende, vlammende zweird. Ze moeste de wèg nor de leivesboêm bewoake.

Vollegend ver'oal: Doanejèl in de liêwekoil

Darde baibelver'oal: Simson èn Delila

(Richters 13-16)

Vanheir dèèje d'Israèleete wa' da' slecht is in d'oêge van Gotten'iêre. Doroem lèèverden 'A ze fiêrteg joar laangk ouver on de Filistaine.

Oep zèèkeren dag verschèèn der 'nen èngel on de vraa van Manou-ach, dee nog noêt e kingd-t-'od gekrège:
- "Ge zult zwanger wërre èn 'ne zuing oep de wèèreld zètte. Ginne wain ne miêr èn gin onrain èète. Ge mui z'n 'oar ni knippe, want 'a zal as 'nazirèèër on God gewaid zèn."

De vraa boarde 'ne zuing èn ze noemden 'em Simson. (Da's jouds voer 'zonnig') De joenge grooide gelak as koêl.

Oep 'ne kiêr goeng Simson nor Timna. Doar veel z'n oêg oep e Filistains maske. Vroem tois vertèlden 'em dat 'em e Filistains maske-n-'od gezieng èn dat 'em mè' 'uir zou wille traawe.

Woroep da' z'n aawers zèèje: "Ge zou bèèter mè' e maske van ongs aige volk traawe."

Mor da' wou 'em ni. "Ik zieng ze gèère." aantwourdde Simson. Z'n aawers 'odde ni in 't snëtje, da' Gotten'iêre plannen 'od mè' 'em oem de Filistaine dèè voer de momèngt dem boas woaren in Israèl, boite te zweeren.

Simson goeng mè ze voader èn ze mooder oep wèg nor Timna oem d' 'aand van 't maske te vroage. Ongderwèg, as 'em e plaske wou doong in de waingorde, kwam er oepiêns 'ne liêw breullend oep 'em af. Toeng krèèg 'em voer den iêste kiêr de kracht van bouven in ze laif. Mè z'n bloêt' 'aande verschuirden 'em de liêw persees ofda' 't e gaitembokske was.

'A rèpten er mè gi wourd ouver tèège z'n aawers. Ze goenge voert nor 't maske èn ze veel 'em nog altëd in de smoak.

Ni vuil loater dèè 'em de rais nog is ouver, naa oem 'uir toet vraa te nèème. Ongderwèg wou 'em nog is nor den dooje liêw gon zieng. In 't kadoaver 'od-t-er 'ne zwaarem beeje 'ne nèst gemokt èn der zat huining in. Mè z'n bloêt' 'aanden 'olden 'em den uining deroit èn gaf er oek van t' èète on z'n aawers.

Ze voader goeng nor 't 'ois van 't maske. Simson gaf dor e fiêst. Noa de kennismoaking weere daarteg joenge gaste oitgekouze oem nor de fiêst te koumen.

Simson zèè tèègen 'un: "Ik gon olle e grëtsel vuirlègge. As golle binne de zèève doage van dèès fiêst d'oeplossing kènt, dan krègde golle alle daarteg e stèl ongder- èn bouvekliêre van mai. As ge 't ni vingt, dan kraa kik daartig stèllen ongder- èn bouvekliêre van olle."

"Afgesprouken!" aantwourdde ze. "Lot mor 'oêre."

Toeng zèè Simson: "'t Is staarek èn 't verslingdt altaid, naa lèèt er e moal van zeuteg'ad in."

Noa drai doage 'odde ze d'oeplossing nog ni gevongde. Doroem zèèje z' oep de virden dag tèège Simson z'n vraa: "Gai moet oê man oemklappen oem ongs d'oeplossing van ze grëtsel te vertèlle, aanders stèèke w'ollen 'ois im braand. Wa' dèngkte golle wèl? 'Edde golle ongs soems oitgenoêdegd oem ongs te loaten afdokke?"

Oep de zèèvesten dag verklapten 'em d'oplossing on ze vrouke, oemda' z' 'em 'iêl den taid 'od verwèète dat 'em 'uir ni gèère zag. En zai vertèlden 't duir on 'uir stadsgenoute.

Oep diê zèèvesten dag, vlak vuir zongsongdergaangk, stèlde dee on Simson de wèèrvroag:
Wa' zou er zeuter zèn dan huining
En staareker dan de liêwekuining?

"Joajoa," zèè Simson, "gollen èt mè main vèèrs geploogd, aanders woar der noêt ni achter gekoume."

De kracht van de giêst leep wèr duir ze laif en 'a goeng nor Askelon èn 'à mokte dor daarteg man af, nam 'un kliêre mèè en gaf ze on de valsspèèlers.

'A was zoe kwoad dat 'em vroem nor 't 'ois van ze voader goeng. Z'n vraa weer on 'en aander gegèève.

Ni laangk dornoa, in de zoumer, as den taaref raip was, wou Simson z'n vraa bezeuke, mor de voader waigerde da'.

- "Ik was er van ouvertoigd da' ge niks nimmer van 'uir moest 'èmme. Doroem 'èm 'k z' on 'n aander gegèève."

'A goeng wèg èn 'a doecht ba z'n aige: "Ik zal ze kraige, dee Filistaine! Dèèze kiêr valt ma niks te verwaite."

'A strikte drai'ongderd vossen èn 'a lèè fakkels kleir. De vosse bongd 'em twiê on twiê oniên, altëd mè 'ne fakkel dertusse. Toeng stak 'em de fakkels oan èn steurde de vosse de kourevèlde van de Filistainen in. Zoê stak 'm alles in de fik, ni alliên de koureschouven èn 't koure da' nog oep den akker stong, mar oek de waingorden èn d'olaifgorde.

As ze derachter kwoame, da' Simson 't gedoan 'od, oemda' ze schoêvoader 'em z'n vraa 'od afgepakt èn 'uir on en aander 'od gegèève, stoake ze ze kot in braand èn ai èn z'n dochter blèève derin.

Dor gon 'k 'et ni ba loate zèè Simson. Wroak èn wèèrwroak. En 'a sloog er ongenoadeg oep los èn mokte talloêze slachtoffers.

Doroep veele de Filistaine Judèèa binne oem Simson te zeuken èn oep te pakke. Me willen 'em betold zètte wa' dat 'em ongs 'èè-d-oangedoan.

Toeng goenge drai deuzend Judèèërs nor 't rots'ol van Simson. "Ge wèt toch dat de Filistainen 'iêr dem boas zèn. Me gon oe oitlèèvere. Me bingden oe vast, mor me zullen oe ni doêd-t-doong."

Zoe gezèè, zoe gedoan. En ze broechten 'em nor Lechi, wor da' de Filistaine joichend oep 'em afstëremde.

Dan kwam de kracht van bouve wèr ouver 'em èn mè 'en èèzelskoak, di dor oep de grongd lag 'èèt 'em er deuzend doêdgesloage.

En 'a 'od groêten dërst. "Gotten'iêre, moet 'k 'iêr in de woestain na krepèère èn toch nog in d' 'aande valle van dee onbesnèèjene?" Mor Gotten'iêre leet in de koem van 't dal ba Lechi 't jaard oupebarste èn der kwam woater oit. 'A droengk ervan en 'a kwam trug oep krachte.

Nog twingteg joar 'èè Simson der rechter gewèst.

Oep 'ne kiêr was Simson in Gaza. 'A 'od z'n oêg loate vallen oep e maske van plezeer èn 'a goeng ba 'uir no binne. D'inwoêners van Gaza kwoame derachter dat 'em in 't stad was èn ba de stadspoêrt heelen 'en oantal manne 'un aige kleir oem 'em t' ouvermiêstere. Miêr dèèje ze diê nacht nog ni. Zoe gaa as 't licht wërdt, moake m' 'em e kopke klèngder.

Mor Simson sleep ni langer dan putteke nacht, toeng stoeng 'em oep. On de stadspoêrt gekoume, pakten 'em de twiê duirposte vast, rukte ze los mè duire èn sloitbalk èn al. 'A pakte 't 'iêl geval oep z'n schoeft èn droog 'et wèg, 'iêlemol nor iên van de baaregtoppe tèègenouver Hèèbron.

'En tèdsje loater begon Simson 'en verhouding mè' 'en vraa oit 't Sorèkdal, 'en zèèkere Delila.

De stadsvërste boaje 'uir èleks èllefhongderd sjèkkel zilver, as ze zou te wèète koume, woar da' z'n gewèldëge kracht schoil goa èn wat er moet gedoan wërre oem 'em wèèrloês te moake.

Toet drai kiêre too probeert Delila 'em ze ge'aim t' ontfutsele, mor 'a 'oudt z' altëd voer den oap.
'Ne kiêr geboeid met zèève varse, soepel pèèze, 'nen andere kiêr vastgebongde met neef, ongebrëkte koêre, dan mè' zèèven 'oarvlèchte in te wèèven in 't weefgetaa.

"De Filistaine koume oe-w-'oale, Simson. Wërdt wakker."

Zoe blèèf z 'em dag in dag oit mè' verwaite bestouke toet as 'em 'et nimmer oit'eel.
'A bezwèèk:
- "Nog noêt 'èè-d-e scheirmès m'ne kop oangerokt. Da'-d-is oemda'k vanaf de mooderschoêt as nazirèèër on God gewaid zèn. As 't 'oar oep manne kop wërdt afgeschoure, dan lot m'n kracht ma in de stèèk."

Delila veulde dat 'em dèèze kiêr ni gelougen 'od èn ze leet de vërste zèlef koume mè' 't geld èn in 'un baizain schour ze z'n zèèven 'oarvlèchten af in z'ne sloap.

'A wou oepspringe èn z'n aige lostrèkke, mor 'a wist ni dat z'n kracht 'em verloaten 'od.

De Filistaine stoake z'n oêgen oit èn veurden 'em mèè nor Gaza. In 't prison moest 'em bloem moale. Mor z'n afgeschouren 'oar grooide van aiges vroem bai.

De vërsten 'eelen e groêt offerfiêst ter iêre van 'unne god Dagon. As 't volk Simson zag, woare ze blai dat 'em naa gevange was. 'A moest tusse de zoile van den tèmpel gon stoan, dan konne z' 'em oitlache.

"Zèt me zoê nèèr, da' 'k de zoile worda' den tèmpel oep rust, kan oanroake, dan kan 'k ertèège luine." vroog 'em on de joenge diên 'em laidde. Den tèmpel zat stampvol èn der woare nog zoê 'n drai deuzend mannen èn vraawe oep 't dak gekroupen oem Simson te zieng en 'm oit te jaawe.

Mor Simson reep Gotten'iêre oem 'ulëp èn 'a vroog: "Gèft ma nog iêne kiêr genoeg kracht, dan kan ik me oep de Filistaine wriêke voer m'n oêge."

'A betastte de twiê middeste stuinpileire verzichteg, zètte z'n aige schrap èn reep oit: "Ik staaref èn gollen 'iêr allemoal mè mai." En 'a douwde oit alle macht. Den tèmpel stërtte in èn al d'oanwèèzigen, oek de stadsvërste, weere bedolve.

(Volgende bijbelverhaal: Den 'Of van Eède)

Twidde baibelver'oal: Doavid-t-èn Gouliat

(Soamuwèl 17-18)

De Filistaine 'odde verzoameld tusse Socho èn Azeka. Kuining Saul reep 't lèèger van Israèl oep èn sloeg ze kaamp oep in de vallai.

Ba de vaiaand was er 'ne loebas, 'ne zèèkere Gouliat uit Gat, diê roim zès èlle laangk was, mè' 'ne' moaliejekolder van wèl vaif deuzend sjèkel zwoar, 'nem brongzen hèllem èn schèènploate, mè' e kroemzweird èn 'en laans.

In 't dal blèèf de Filistain stoan èn 'a reep d'Israèleete too:
- "Weroem wilde vechte? Keest eemaand oit. As 'em mai kan versloage, dan zèn wai on olle ongderwërpe, mor as kik 'em versloag, dan godde golle ongs as sloave deene. Ik doag 't lèèger van Israèl oit oem eemaand te steure voer 'en twiêgevècht."

Ba dee wourde stoenge Saul èn ze lèèger lam van de puit.
Doavid was de zuing van Isajee oit Bètlèè'èm. Z'n drai breurs woaren in 't lèèger, mor 'ai must de schoape van ze voader 'oode.

Ongdertussen kwam de Filistain eedere moregend èn oavend no vuir, fiêrtëg doage laangk, èn 'a blèèf dan ston wachte.

Oep 'nen dag zèè de voader tèège z'ne zuing, dat 'em 'ne zak geroêsterd groan èn tieng brooje nor z'n breurs moest brènge. "Vroagt-d-on oe breurs 'oe dat mè 'un goa èn brèngt 'en tieke van leive mèè trug."

Doavid dèè wat 'em gevroagd was, èn kwam zjust oan as de twiê lèègers tèègenouver makaandere stongen. David 'oêrde Goliat de Israèleete oitdoage, gelak as dat 'em da'-d-eederen dag dèè.

Ba 't zieng van de kaampvechter leepe de saldoate bang wèg. "Zeede diê vèngt dor?" zèèje ze tèègeniên. "Bullebakke, doar is 't 'em oem te doong!"

"Wa' gebuirt er mè degèène diê diê Filistain dor versloagt?"
"Diê wërdt mè schatten ouverloaje, krègt de dochter van de kuining as vraa èn z'n famiele mut gin belastingen of diengste ni miêr betoale."

As z'n oudste breur 'em mèt de saldoate 'oêrde klappe, weer 'em kwoad: "Moette ga ni oep de schoape passen in de woestain?" - "Wat doon 'k naa wèr verkiêrd? Ik vroag 'et toch mor alliên."

Ze vertèlden 'et duir on de kuining èn diê leet 'em ba 'em koume.

- "Ik zal mè' 'em vèchte", zèè Doavid.
- "Gai zè nog mor 'ne joenge èn 'ai 'èè nog ni aanders gedoan dan gevochten. Ge kunt 'em balaange ni oan."
- "Ik zèn den 'èrder van ongs voader z'n kudde. As er 'ne liêw of 'nem beir kwam oem e schoap of 'en gait te stèèle, goeng kik erachter, pakten 'em ba z'n koake èn sloog 'em doêd."

- Gotten'iêre, diê ma gerèd 'èè oit de klaawe van liêwen èn beire, zal ma oek rèdden oit d' 'aande van dèèze Filistain."

Saul wou 'em z'n oitrusting oandoong, mor Doavid zèè dat 'em dor ni kon mè loêpe. "Ik zèn da ni gewoên."

'A pakte z'ne stok, zocht vaif rongde stiêne in de bèdding van de riveer èn stopte dee in z'nen 'èrderstas. Toeng leep 'em op Goliat af mè z'ne slinger in z'n 'aand.

- "Zèn 'k soems 'nen 'ongd, da' ge mè 'ne stok oep ma afkomt?"

- "Gai doagt ma oit mè oe zweird èn oe laans èn oe kroemzweird", aantwourdde Doavid, "mor ik doag aa oit in de noam van Gotten'iêre van d' 'èèmelse machten. 'Ai zal oe on mai oitlèèvere: ik zal oe versloage, èn oewe kop afsloage, en ik zal de laike van de Filistaine on d' oasgeeren èn d'yjèèna's t'èète gèève. Dan zal 'iêl de weireld wèète da'-d-Israèl 'ne God 'èè."

Toeng stërëmde Goliat oep Doavid af èn wou 'em oanvalle, mor Doavid was 'em te rap af, stak z'n 'aand in z'nen tas, 'olde der 'ne stiên oit, slingerde diê wèg èn trof ze vër'oefd zoe 'ard, dat de stiên nor binne droeng èn Goliat stërtte vërouver. 'A trof 'em doêdelëk, zongder dat 'em dor e zweird voer noêdëg 'od, leep oep 'em af, boug z'n aige ouver 'em èn 'a trok ze zweird oit de schèè. Dormèè gaf 'em 'em de genoadestoêt èn sloog 'em z'ne kop af.

Zoe gaa as de Filistaine zoage da'-d-'unnen hèld doêd was, slooge z' oep de vlucht. D'Israèleeten èn de Judèèërs achtervolëgden 'un èn de wèg nor Gat lag vol gesnuivelde Filistaine. Dernoa plungderde ze 't kaamp van de vaiaand.

Doavid pakte de kop van de Filistain mèè oem 'et nor Jereuzalèm te brènge. De woapes dee 'em 'od afgepakt, lèè 'em in z'n tèngt.

- "Van wee zèdde gai de zuing, joenge?" vroog Saul èn Doavid aantwourdde: "Ik zèn de zuing van Isajee oit Bètlèè'èm."

Saul pakte Doavid vanaf diên dag ba 'em èn leet 'em ni miêr truggon nor 't 'ois van z'n aawers.

(Darde baibelver'oal: Simson èn Delilah)

Iêstë baibëlvër'oal: Jounas in dëm boik van dë vis

Oep zèkërën dag richttë Gottën'iêrë z'n aigë toet dë Jounas (da' wil-d-in 't jouds 'doif ' zèggë) - 'a was dë zuing van Amittai:
- "Mokt oe kleir oem nor Ninivèè, dë koekëstad të gon, want wa' da' zë doar on 't oanvangë zèn, da' kan ni miêr duir dëm buigel: oep bërs èn baangk, mèt dë maskes van plëzeer, dë rèklam èn dë spèèlen oep dë lichtbak, freitë, schoefëlë èn spoitë, èn wa' da' ze naa duir dë strout van dë mèngsë willë daawë, 't is ni miêr schoên. Ik kraig ër dë wëbbë (wër ër woest) van."

En dë Jounas, diê paktë z'n boeltsjë bajiên, mor 'a goeng oep dë loêp. 'A wou-d-ër ni van wèètë èn 'a vongd-t-in Zjafou (Jafo) nëm boêt oem mèè të veirë nor Tarsis.

Da' was boitë dë kaffèèboas gërèèkënd: Gottën'iêrë joog 'në' stërm nor dëm boêt mè' 'iêl 'oegë boarë, zoê wild dat 'ëm in twieë draigdë të brèèkë. Taid terwail lag ongzë Jounas in 't roim, in 't sloap gëvallë.

Dë matroêzën 'addë stroeikë-n-trèk gëdoan, oem të wètën of dat ër eemaand schuld-t- 'od on dèès raamp. Zë boldë (goeidë) mè' dë teirlingën èn 't lot veel oep dë Jounas.

- "Wat doodë ga 'eer on boêrd? Van wor komdë ga? Ba 'oê volk zèddë ga?"

En dë Jounas aantwourddë:

- "Ik zèn 'në' joud èn ik gëloêf-v-in Gottën'iêrë, diê dë ziê èn 't laand gëmokt 'èè".

Gëlak dat dë mannën 'oêrdë dat 'ëm oep dë loêp was èn ni nor Ninivèè wou goan, weerë zë doêdsbang èn vroogë z' 'ëm wa' da' zë mustë doong, oemdat dë ziê 'un mè rust zou loatë, want de ziê weer wildër èn wildër.

En 'a zèè:
- "Goeit ma mor in 't woatër, want ik wèèt da' 't mai schuld is, dat dë stërm zoê të kiêr goa'."

Iêst deerëvë zë da' ni doong, oemda' zë zoê 'në' groêtë bang 'oddë, mor oemdat ër gin èngd kwam on 't sloagën èn 't stampë van 't woatër, 'èmmë zë dë Jounas mè' z'n klikkën èn z'n klakkën ouvërboêrd gëzweerd, èn 'oukus, poukus, pats, dë ziê weer oeptërnift gëlak 'në' speegël zoê gëlattëg, zongdër rimpël.

Dër kwam 'në' groêtë vis oangëzwommë èn diên 'èè dë Jounas ingësloekë. Drai doagën èn drai nachtë zat ëm in dëm boik van dë vis.

Toeng bëgost 'ëm noa të dènkën èn të biddë:
- "Gottën'iêrë,
Oit 'ët raik van dë doêd schriêw 'k oem 'ulëp,
Vërstoêtë zèn 'k, vërbannën oit aaw oêgë,
Meurë van woatër stërtë oep mai nèèr,
Ziêweer rongd mannë kop vërstikt ma
Naa da' mannë lèèvësoadëm ma verlot
Roop ik aa oan, rèd ma, lievën'iêr.
Dee aarëmzoalëg' afgoudë vëriêrë, vërloatën aa,
mor ik zal aa offërs brèngë, da bëlouf-v-'k.
'Olt ma 'iêr oit!"

En dan, noa drai doagën èn nachtë, spoug de vis dë Jounas oit oep 't straand, oemda' Gottën'iêre 'ët zoê wou.

En 'a sprak:

- "Goa nor Ninivèè, de koekëstad, oem 'uir oan të kloagë mèt dë wourdë dee ik oe zèg."

En dë Jounas goeng oep wèg èn in de ruisachtëgë stad reep 'ëm oep d' 'oekë van dë stroatë:

- "Nog fiêrtëg doagë, èn dan wërd' Ninivèè wèggëvèègd!"

Dë mèngsë gëloefdën 'ëm èn zë reepë dë vastën oit, èn eedëriên, van hoeg toet lieg, dèè 'n bootëkliêd oan. Zèlfs de kuining van Ninivèè dèè 'ne pizjama oan èn goeng oep dë grongd zittë.

En 'a leet in Ninivèè oemroopë:

- "Oep bëvèl van dë kuining èn z'n èèdëlë is 't neemaand toogëstoan oem t' èètën of të dringkë, mèngs noch biêst, rungd noch schoap of gait. Eederiên mut aanders gon lèèvë en brèèkë mè 't onrècht dat 'ëm doo."

Mëschien dat Gottën'iêrë van gëdacht vëraandërt. Wee wèt lot 'ëm z'në' gram veirë, dat 'ëm gin atoumboem oep ongs stad goeit. Oemda' Gottën'iêrë zag da' ze 't verstoan 'oddë, kwam ëm trug op z'n draigëmèngtë.

Zë dèèjë ni miêr onnoêzël èn zë gëbrëktën 'un gèld voer wa' da' 't must deenë, ni miêr oem kougëls en gëwèèrë të moakë, ni miêr in de casinou èn zë goavën oek miêr as gënoeg on dën aarëmë. Zë vërdiêldë dë wingst ni miêr ongdër dee al gënoeg 'oddë.

Gottën'iêrë 'èèg'ët ni gëdoan. Dë vastën èn dë fiêrtëg doagë woarë vërbai èn Ninivèè was ni mèt dë grongd gëlaik gëmokt. Toet groêtë aargërnis van dë Jounas. 'A weer kwoad.

Toeng da' dë Jounas boitë dë stad wachttë-n-oep wat ër zou gëbuirë, 'od Gottën'iêrë nèffë z'n 'utsjë 'në' wongdërboêm loatë grooie diê dë Jounas loemmërtë gaf, oem z'n aargërnis të vërdraivë.

Mor as de zon oepkwam de volëgëndë morëgënd, leet Gottën'iêrë 'në' wërm dë plaant zoe-w-oanfrèètë, dat 'ëm vërslèngstë. En dë zon braanddë zoe-w-aarëg oep dë Jounas z'ne kop, dat 'ëm 'në zonnëslag krèèg èn 'a bad-t-oem të muigë staarëvë.

- "Lot mai mor doêdgon. Ik zèn leevër doêd dan da' 'k zoê voert mut lèèvë. Gai zè 'në god diê gënoadëg is, verduldëg, vërgèfdëg. En Ninivèè is ni vërgoan."

- "As gai al zoê kwoad zè èn vërdriêt 'èt ouvër 'nëm boêm, diê gai ni 'èt loatë grooië èn diê in iênë nacht oepkwam èn in iênë nacht kapot goeng, zou ëkik dan gi' vërdreet muigën 'èmmë ouvër Ninivèè, wor da' miêr as 120 000 mèngsë woênë, dee 't vërschil tussë lings èn rechs ni iêns kènnë?"

Moroal van 't vër'oal:

Gottën'iêre 'od-t-ër bèètër on gëdoan oem toch 'ën' atoumboem oep Ninivèè te goeien. 'A 'èèg'ët toch zwoavël èn veur loatë rèègërë ouver Sodom èn Gomorra. En nog vreugër 'èèt 'ëm fiêrtëg doagën èn nachtë woater loatë rèègërë rongd dëm boêt van Noach, diên oep dëm baarëg Ararat straanddë.

Want zë spèèlë nog altëd mèt dë casinou, zë moakë nog altëd kougëls èn gëwèèrën èn d'aarëmooi is nog altëd ni oit dë wèèrëld.

Ting deuzend joar mè schomtë, schuld-t-èn angst b/aa/wë nog altëd gëwèld oep.

Stoppë mè mèngsë bang të moakë, schuld-t-in 'un schoonë të schoivë èn zë schomtë oep 'un broêd të smèèrë.


PS. (post scriptum) Ik heb de ë met deelteken geschreven, zodat het duidelijk is dat dat de Antwerpse klinker bij uitstek is. Negen en half keer op tien kan het deelteken boven de e weggelaten worden als de uitspraak een doffe e is. ¨ is enkel nodig, als er verwarring kan optreden. Per definitie is de spelling van de enkele "e" een doffe. Daarnaast is er è, èè, ei, en ee.

(Twidde baibelver'oal: Doavid-t-èn Gouliat)